خط شکسته استاد مجتبی ملک زاده

آثار خوشنویسی

چلیپا/مجتبی ملک زاده

حکایتی از گلستان سعدی/ملکزاده

استاد ملک زاده/خط شکسته

استاد غلامرضا مشعشعي:
خطوطي که امروز چنين زيبا و آراسته در دسترس ماست، طي قرون و اعصار دگرگونيهاي بسيار يافته است.پس از آنکه خط نسخ از کوفي مشتق گرديد، خطوط محقق، ريحان، ثلث،رقاع و توقيع از تغيير و تبديل به يکديگر پديدار شدند و به مرور زمان هر يک دستخوش تصرفات و تغييرات شده، بعضي منسوخ و برخي رايج عصر و زمان خود گرديدند و سپس در طول سه قرن به ترتيب خطوط ( ايراني) تعليق،نستعليق و شکسته وضع گرديد.
خط تعليق به دليل دشواري در خواندن و نوشتن رفته رفته منسوخ گرديد و نستعليق جايگزين آن شد، ولي ضرورت تند نويسي شالوده خط شکسته را در قرن يازدهم هجري قمري به دست مرتضي قلي شاملو و شفيعا بنيان نهاد و استاد بزرگ و بي همتا درويش عبدالمجيد آن را به کمال قاعده و زيبايي رساند.
اين خط در ابتدا ساده بود، سپس بر اتصالات و پيچيدگي آن افزوده گرديد و خط شکسته نستعليق کامل بوجود آمد.خط شکسته معمولاً با قلم خفي نوشته مي شد و کاربرد معين داشت و در تحرير عريضه، عقد نامه، قباله،کتاب، بياض،احکام و نيز در مکاتبات به کار مي رفت و تا اواسط دوره قاجاريه بدين منوال عمل مي شد. تا اينکه با ظهور خوشنويسان بزرگي چون ميرزا غلامرضا و گلستانه، قطعه نويسي خط شکسته در اقلام جلي بيش از گذشته متداول گشت و جنبه هاي تزئيني و انتزاعي(ارزشهاي بصري) آن مورد تجربه هاي ارزنده و نويني قرار گرفت و فصل جديدي در اين امر پديد آمد تا بدانجا که خوشنويسان معاصر فقط به اقلام درشت(جلي) خط شکسته- بدليل سهولت در فراگيري و آموزش آن و نيز ازدياد طالبان اين گونه آثار نمايشگاهي- علاقمندي نشان دادند.بجاست که اکنون اقلام ريز(خفي) خط شکسته بيشتر مورد توجه و استفاده قرار گيرد.خط شکسته که آثار ارزشمند بسياري بدان نگاشته شده است، دوران پر رونقي را سپري نموده و منشا خلق آثار عظيم فرهنگي و هنري گرديده است که امروزه در زمره نفايس گنجينه هاي ايران و جهان مي باشد.پس از طي اين دوران طلايي و پر افتخار بالندگي، متاسفانه با ظهور و گسترش چاپ و ماشينهاي تحرير زمينه رکود خفي نويسي خط شکسته تشديد گرديد و در نتيجه خط تحرير کم¬کم کاربرد خود را در عصر حاضر از دست داد و در سده اخير، چنان مورد بي مهري قرار گرفت که بيم آن مي رفت براي هميشه به فراموشي سپرده شده و از اذهان محو گردد.
از آنجا که شکسته نويسي در روزگار ما، به دلايل متعددي چون: ورود و گسترش صنعت چاپ، نبودن استاد و کارشناس مجرب و نيز دشواري دستيابي به آثار اصيل خوشنويسي، با فترتي قريب به هفتاد سال مواجه بوده است، لذا اين روند به ظهور و خودرويي تني چند پيشرو و علاقمند در خط شکسته منجر شد.
رشد شتابزده و فزاينده، ناآگاهي و خودرايي معدودي موجب پيدايش خط شکسته اي شده است که از اصالت و قانونمندي کافي برخوردار نيست.

+ نوشته شده در  دوشنبه هشتم آذر 1389ساعت   توسط علي اباذري ابهر  |